Iran starożytny

Iran Wschodni

Przez Iran orientalny w starożytności należy pojmować w przybliżeniu okręg Azji Środkowej, zamieszkane wówczas w większości przez ludy irańskie. Posiadały one wysoko odrębną od chwili Iranu Zachodniego historię, jak czy obie grupy Irańczyków pozostawały ze sobą w stałym kontakcie i wpływały na siebie. w przeciwieństwie do Iranu Zachodniego ich kolejny rozwój zdarzeń nie była skoncentrowana około następujących po sobie wielkich imperiów. Podstawowym wśród wschodnich Irańczyków podziałem był rozdział na ludy koczownicze, obejmowane w starożytności wspólnym mianem Scytów, oraz dzielnice w których dominowało rozwinięte rolnictwo i kultura miejska, takie jak Chorezm, Sogdiana i Baktria, które czasami wcześniejszy przedmiotem inwazji tych pierwszych. wśród Scytów wyróżnić należy Scytów Zachodnich, zamieszkujących jak gdyby okręg dzisiejszej Ukrainy, oraz Scytów Wschodnich, to znaczy Saków, jak nazywali ich Persowie. Przyjmuje się iż obie grupy oddzielał od chwili siebie Don. Scytowie zachodni jak czy byli Irańczykami szybko znaleźli się wobec dużym wpływem kultury greckiej. Pierwsi Achemenidzi próbowali uzależnić sobie Scytów, uzyskali jednak wybitnie umiarkowane sukcesy na tym polu, jak przedtem jednak wspomniano powyżej, udało im się podbić proporcja Iranu Wschodniego zamieszkałą przez ludy osiadłe. Aleksander okazały musiał zdobywać sporą proporcja tych terytoriów na nowo, ponieważ w międzyczasie uniezależniły się one od chwili Achemenidów. w szczególności zażarty opór stawiała mu Sogdiana, dokąd w celu osiągnięcia zwycięstwa posunął się mężczyzna do metod ludobójczych, mordując całą społeczność wielu w miejsce i wsi (historycy greccy piszą o wymordowaniu stu kilkudziesięciu tysięcy ludzi). dla utrwalenia swoich zdobyczy Aleksander pozostawił w Baktrii i Sogdianie ponad 20 tysięcy greckich osadników, którzy potem stanowili podwalina dla władzy Seleucydów i Królestwa Greków Baktryjskich, o których napisano przedtem wobec omawianiu okresu hellenistycznego w dziejach Iranu. około roku 140 p.n.e. do Baktrii wdarli się Sakowie, którzy byli naciskani przez Yuezhi, koczujący poddani przybyły ze wschodu w wyniku presji Xiongnu. Sakowie dotarli w następnej kolejności do Indii, dokąd założyli państwa Indo-Scytyjskie, natomiast Yuezhi po przekształceniu się w plemienną federacje Kuszanów założyli królestwo, które do III wieku odgrywało dominującą rolę we Wschodnim Iranie, obejmując ogromne terytoria rozciągające się od chwili Azji Centralnej do północnych Indii. Zaadaptowali oni zapisywany alfabetem greckim zestaw znaków baktryjski i popierali buddyzm. zenit ich potęgi przypadł na rządy Kaniszki (ok. 127 - 147). W III wieku ich państwo zostało jednak zniszczone przez Sasanidów, którzy wymusili na Baktrii i Sogdianie jakąś formę podległości. Ważniejsze dla przyszłości wschodnich Irańczyków było jednak ukazanie się w Azji Centralnej wobec skrajność IV wieku najeźdźców o proweniencji nieirańskiej, takich jak Chionici, a w następnej kolejności Heftalici. Wprawdzie uważa się, iż oba te ludy prawdopodobnie zawierały w sobie podobnie żywioł irański, atoli ich obecność zwiastowała powolny upadek irańskiej dominacji w Azji Środkowej. Heftalici pokonali i zabili Sasanidę Peroza I (457 - 484), oraz pomogli odzyskać tron Kawadowi I (488 - 496 i 498 - 531), kto musiał płacić im trybut. jednak jego następca, Chosrow I (531 - 579), rozbił ich państwo sprzymierzając się z Turkami. teraz to tak ci nie-irańczycy stali się dominującą wojsko w Azji Centralnej, sprawując luźną kontrolę powyżej przez w dobrym stanie godzina irańskimi Baktrią i Sogdianą. Ta ostatnia od chwili VI do VIII wieku przeżywała swój złotego koloru wiek. Tworzyła ona konfederację państewek rządzonych przez ichszyda, wywodzącego się z jednego z nich. Jej kupcy zdominowali puszysty szlak, a sogdyjski stał się lingua franca na całym szlaku. Sogdyjczycy transportowali nie zaledwie towary, niemniej jednak podobnie religie - na ich okręg wcześniejszy albowiem obecne zarówno zoroastryzm, buddyzm, jak i manicheizm. to oni przynieśli do Chin ten ostatni, wywarli podobnie pewien wpływ na chińską sztukę, sprowadzili natomiast od chwili Chińczyków liczne nowe gatunki warzyw i owoców.