Iran starożytny

Okres hellenistyczny

Podbój wschodnich prowincji cesarstwo Achemenidów zajął Aleksandrowi kolejne trzy lata. oprócz zastosowania środków militarnych próbował mąż również spacyfikować opór Irańczyków przyciągając ich aż do administracji i wojska, a również przejmując niektóre tradycje Achemenidów, co przyniosło tymczasem ograniczone rezultaty. Persowie nie mogli zapomnieć mu śmierci Dariusza, spalenia Persopolis i zabicia tysięcy ludzi. W ich tradycji Aleksander przechował się jako zwierzęcy zdobywca, destruktor zamiast i świętej księgi Awesty. Ta wstrzemięźliwość properska polityka została ogółem zarzucona przez następców Aleksandra na terenie Iranu, Seleucydów, którzy stali na gruncie greckiego ekskluzywizmu. Założyciel tej dynastii, Seleukos I Nikator (312 p.n.e. - 281 p.n.e.), w roku 312 p.n.e. zajął Babilonię, a za kilku następnych lat również okcydentalny Iran. Po zwycięstwie w bitwie wobec Ipsos w roku 301 p.n.e. stworzył mąż olbrzymie kraj rozciągające się od Syrii aż do Indii. miasto stołeczne Seleucydów, Antiochia, była tymczasem położona w Syrii, co oznaczało że od początku byli oni bardziej zainteresowani zachodnią częścią swojego państwa, mniej uwagi poświęcając satrapiom wschodnim. przedtem Seleukos Nikator oddał dolinę Indusu i Arachozję Ćandragupcie, indyjskiemu władcy z dynastii Maurjów. usprawiedliwienie przed miejscowymi koczownikami została pozostawiona w gestii wschodnich satrapów, nico wobec tego dziwnego, że ok. r. 250 p.n.e. jedynka z nich, autarcha Baktrii Diodotos stworzył niezależne królestwo. przeciwnie zaś w roku 238 p.n.e. satrapię Partii i Hyrkanii zajęli Partowie, koczownicze lud pochodzenia wschodnioirańskiego.

Antioch III (223 p.n.e. - 187 p.n.e.) podjął ostatnią próbę odzyskania wschodnich terytoriów, tymczasem niezadługo po jego śmierci Seleucydzi zostali ogółem wyparci z Iranu. Ok. r. 150 p.n.e. utracili oni Fars, pierwotne kraina Achemenidów, w r. 148 p.n.e. to jest 147 p.n.e. Partowie zajęli Medię, a w r. 141 p.n.e. Babilonię. Próbujący odzyskać te terytoria Antioch VII Sidetes (138 p.n.e. - 129 p.n.e.) został przez nich pokonany i zabity. odtąd Seleucydzi przestali odgrywać znaczącą rolę w historii Iranu. w czasie swojej władzy wywarli ograniczony wpływ na perską kulturę, wprowadzając grecką monetę, układ miar i wag, oraz zakładając pewną liczbę kolonii. Hellenizacja dotknęła jeno niewielkiej części elity. nieco inaczej przedmiot miała się w królestwie Baktrii, dokąd broniąc się przed koczownikami Grecy nie mogli sobie przyzwolić na własny narodowy ekskluzywizm. alfabet helleński został w poprzednio zaadaptowany aż do zapisu miejscowego języka, a w sztuce doszło aż do przemieszania wpływów greckich, irańskich i indyjskich. Ok. 190 p.n.e. - 180 p.n.e. Baktryjczycy dokonali inwazji na Indie, zakładając w tym miejscu swoje królestwa. kraniec ich państwu położyły najazdy po kolei Saków ok r. 140 p.n.e. i Yuezhi ok. r. 130 p.n.e. tymczasem ich spadkobiercy rządzili na terenie Hindukuszu aż do ok. r. 70 p.n.e., a na terenie Indii aż do ok. r. 10 p.n.e.