Iran starożytny

Partowie

Parnowie byli jednym z trzech plemion tworzących scytyjską konfederację Dahów, która w III w. p.n.e. przybyła w region na południowy-wschód od Morza Kaspijskiego. Wykorzystując sprzeciw miejscowego satrapy, ok. roku 238 p.n.e. ich wódz, Arsakes (ok. 250 p.n.e. - 211 p.n.e.), zajął Partię i Hyrkanię, dokąd założył własne państwo. od nazwy satrapii partia Parnowie zaczęli się nazywać Partami, i poniżej taką nazwą przeszli aż do historii. w pierwszej chwili Partowie ograniczali swoją władzę aż do wspomnianych wyżej dwóch satrapii, jednak Mitrydates I (171 p.n.e. - 138 p.n.e.) wykorzystał osłabienie Seleucydów oraz ruina monarchii Greków Baktryjskich we wschodnim Iranie i zjednoczył poniżej swoją władzą nie wolno ziem irańskich oraz Mezopotamię. Ówcześni władcy perscy i elamiccy, wasale Seleucydów, przeszli poniżej jego zwierzchnictwo. Władzy Partów rzucili jednak wyzwanie koczownicy ze wschodu. Fraates II (138 p.n.e. - 128 p.n.e.) zginął w walce z Sakami, a Artabanus I (138 p.n.e. - 124 p.n.e.) w walce z Yuezhi. W Babilonii przeciwstawiło się Partom kraina Characene. dopiero Mitrydates II ustabilizował wschodnią granicę, w tyle opanował Mezopotamię, oraz osadził na tronie Armenii Tigranesa II. Nawiązał mężczyzna także kontakty z Chinami i Rzymem, oraz zaczął używać perskiego tytułu szachinszach. Po śmierci Mitrydatesa nastąpił czas chaosu - pierwszym królem o silniejszej władzy był dopiero Orodes II (57 p.n.e. - 37 p.n.e.). W roku 53 p.n.e. jego armia zadała Rzymianom druzgocącą klęskę w bitwie poniżej Carrhae, co rozpoczęło trwające bez mała 300 lat wojny partyjsko-rzymskie. Ich następny postępy był na obiekt Partów w ogólności mniej szczęśliwy - w latach 114, 197 i 216 Rzymianie zajmowali nawet ich stolicę, Ktezyfon. Te porażki wynikały z wewnętrznej słabości państwa, które było wstrząsane częstymi walkami o tron członków dynastii Arsacydów, wspieranych przez stronnictwa arystokracji. kraina Partów w przeciwieństwie aż do wcześniejszych Achemenidów i późniejszych Sasanidów miało styl na poły feudalny, ze stosunkowo słabą władzą centralną. Obejmowało liczne satrapie, wytchnienie miasta oraz zależne księstwa i królestwa uznające starszeństwo dynastii Arsacydów, tytułujących się, jak przykładowo Achemenidów, Wielkimi Królami i Królami Królów. zresztą Partowie musieli prowadzić wojnę na dwa fronty, nieustająco zagrożeni przez koczowników ze wschodu. Paradoksalnie, zbytnio Partów, przynajmniej we wczesnym okresie ich panowania, nastąpił proces hellenizacji mający głębszy styl aniżeli zbytnio Seleucydów, czego świadectwem był tytuł filohellena wybijany na monetach ich władców. Począwszy jednak od I wieku po Chrystusie trend ten uległ odwróceniu, na obiekt kultywowania tradycji czysto irańskich. W roku 220 jedność z wasali Arsacydów, rządzący Farsu Ardaszir, zbuntował się przeciw nim, wykorzystując przemęczenie kolejną wojną domową i wojną z Rzymem. 28 kwietnia 224 roku pokonał mężczyzna i zabił ostatniego króla Partów Artabanusa IV (213 - 224) w bitwie poniżej Hormizdeganem, skutkiem tego zakładając posada poniżej nową dynastię Sasanidów.