Iran starożytny

Religia w starożytnym Iranie

Pierwotne formy starożytnej religii Irańczyków są o tak duża liczba trudne do zrekonstruowania, że źródła pisane na ich zagadnienie pochodzą spośród okresu co bynajmniej o kilkaset lat późniejszego. Najstarsze partie Awesty, świętej księgi zaratusztrianizmu, pochodzą spośród ok. 1000 r. p.n.e., tymczasem nawet one ówczesny po wielokroć poprawiane w celu uzgodnienia ich spośród późniejszym rozwojem tej religii. Te uwagi w specjalny sposób odnoszą się do religii Ariów, którą rekonstruuje się głównie na podstawie podobieństw między irańską Awestą natomiast indyjską Rigwedą. Pewne kwestie są tymczasem jasne. wiara Ariów była mocno zrytualizowana i stąd obecna w niej była kasta kapłańska, która na sposób odpowiedni składała krwawe ofiary i sprawowała obrzędy związane spośród kultem świętego napoju Homy (indyjskiej Somy). Po śmierci psyche człowieka musiała usunąć w cień do innego świata przez most, który stawał się sugestywny w charakterze szpada jeśli nie było go jej podmiot godna. Wydaje się, że oryginalnie była to kwestia słabo związana spośród moralnymi zasługami jednostki, natomiast prędzej spośród jej pozycją społeczną. Znamy treść traktatu Mitanni spośród r. ok. 1380 p.n.e. w którym są wymienieni bogowie tacy w charakterze Mitra, Waruna i Indra, co świadczy o tym że w tym okresie Irańczycy zachowali rozbudowany panteon bóstw pokrewny do indyjskiego.

Najważniejszą postacią w historii irańskich religii był bez wątpienia Zaratusztra, którego życie różni badacze umieszczają kędyś między XIII natomiast połową VI w. p.n.e., poniżej czym większość przyjmuje że żył on kędyś ok. 1000 r. p.n.e.[6] Odrzucił on krwawe ofiary i pijaństwo oszałamiającej homy, natomiast także politeizm. Czcił przeciwnie zaś Ahura Mazdę, "Pana Mądrości", stwarzającego świat i człowieka, którym opiekuje się pośrednio Spenta Mainju, swojego "Świetego Ducha", oraz sześciu Amesza Spentów. "Relacja między Ahurą Mazdą natomiast jego Świętym Duchem jest teologicznie tak subtelna i trudna do zdefiniowania w charakterze ta między Jahwe natomiast Duchem Świętym w judaizmie i chrześcijaństwie"[7]. obok Ahura Mazdy istnieje także Angra Mainju, wedle niektórych badaczy zakonnik brat bliźniaczy Spenta Mainju, tak samo w charakterze całość inne wywodzący się odkąd Ahura Mazdy[8], wedle innych zaś tak samo w charakterze on odwieczny[9]. Jakkkolwiek przedmiot iżby się miała w pierwotnym zaratusztrianizmie, w jego dojrzałej, sasanidzkiej wersji, Angra Mainju, nazywany współcześnie Arymanem, posiada racja ten pozostały status, co wedle reprezentantów pierwszej spośród wymienionych opcji jest degeneracją pierwotnego monoteizmu Zaratusztry. W takiej to znaczy innej postaci zaratusztrianizm posiada w sobie twardy w charakterze stal rdzeń dualistyczny - świat jest w przedtem areną starcia dobra i zła, światła i ciemności, to jest Ahura Mazdy i Angra Mainju. człowiek musi przedstawić się za prawdą, Aszą, bądź kłamstwem, Draugą. Postępuje on w zgodzie spośród Ahura Mazdą, stwórcą życia, rozmnażając zwierzęta i rośliny oraz posiadając dzieci. Przejdzie on przez przytoczony wyżej most prowadzący do zaświatów jeśli suma jego uczynków dobrych będzie większa odkąd tych złych. Na końcu świata Ahura Mazda ześle na świat Zbawiciela, Saoszjanta, natomiast Angra Mainju zostanie bądź w ogólności odarty mocy bądź unicestwiony.

Zaratusztrianim nie był jedyną spośród irańskich religii, nie był również zjawiskiem monolitycznym co do doktrynalnym. Najważniejszą spośród "herezji" wewnątrz zaratusztrianizmu był Zurwanizm, wedle którego pierwotnym bogiem był Zurwan, nieskończony czas, spośród którego nie prędzej wywodzili się Ahura Mazda i Angra Mainyu. Natomiast odrębną, spośród punktu widzenia zaratusztrianizmu heretycką religią był manicheizm, podkreślany przez proroka Maniego w III wieku anno domini nauka manichejczyków również w charakterze zaratusztrianizm mówiła o walce dwóch kosmicznych sił dobra i zła, tymczasem w tej religii człowiek i świat jest stworzony przez Szatana, natomiast zadaniem tego pierwszego jest zwolnienie spośród więzienia zawartego w przedtem pierwotnego światła odkąd wszelkich materialnych form bytowania przez ascezę, w tym wstrzemięźliwość płciową. nareszcie proces uwalniania światła (i tym samym zagłady świata) doprowadzi do kresu Zbawiciel, Jezus, który ma tymczasem niezmiernie niewiele wspólnego spośród Jezusem chrześcijan. O w charakterze dużo zatem zaratusztrianizm akceptował świat w charakterze stały żniwa Ahura Mazdy, spośród którego wypada tylko pozbyć się zła wprowadzonego przez Angra Mainju, o tak duża liczba manicheizm świat odrzuca. wbrew zatem pewnych istotnych zbieżności (dualizm dobra i zła, eschatologia końca świata, przytomność Zbawiciela) trudno o duet spośród większym natężeniem różne w swej wymowie religie. nul zatem dziwnego że manicheizm stał się przedmiotem prześladowań związanych spośród zaratusztriańskim klerem Sasanidów. chociaż osłabiony, przetrwał je tymczasem i rozprzestrzenił się w Azji, Europie i Afryce Północnej. Radykalnym ruchem religijno-społecznym był VI-wieczny mazdakizm. także w jego przypadku mamy do czynienia spośród dualistyczną teologią, której można się spodziewać po religii założonej przez byłego zaratusztriańskiego kapłana, ważniejsze jest tymczasem wiara mazdakitów, że bóstwo oryginalnie zapewnił ludziom sprawiedliwy rozdział dóbr, który został zaburzony na krzyż wtargnięcie zła, wykorzystującego takie elementy ludzkiej natury w charakterze chciwość, gniew to znaczy pożądanie. położenie ta powinna egzystować zmieniona, stąd mazdakici domagali się równego podziału dóbr, w tym kobiet, które gromadzili w swoich haremach bogacze uniemożliwiając niektórym zawarcie małżeństwa. ten program, który mazdakidzi zaczęli stosować w praktyce w życie w praktyce, był racja nie do zaakceptowania przez warstwy wyższe, stąd mazdakizm został stłumiony siłą.

Obok religii rodzimych w Iranie istniał także judaizm i chrześcijaństwo. to drugie, wbrew prześladowań, szerzyło się wciąż bardziej, i egzystować może zajęłoby pozycja zaratusztrianizmu gdyby nie nadejście islamu[10]. Religie irańskie wpłynęły na judaizm, chrześcijaństwo i muzułmanizm na krzyż swoją koncepcję dualizmu dobra i zła, eschatologię i Zbawiciela mającego się pojawić na końcu świata[11].