Iran starożytny

Sasanidzi

Rządy dynastii Sasanidów (nazwa pochodzi od chwili imienia dziadka Ardaszira, Sasana) poniżej kilkoma istotnym względami różniły się od chwili od wcześniejszych. przede wszystkim w stopniu w charakterze dopóty niespotykanym nawiązywali oni do tradycji Achemenidów (którzy w międzyczasie w zbiorowej pamięci stali się półlegendarnymi Kejanidami) i innych czysto irańskich, przeciwstawiając je greckim i rzymskim - to znaczy opierali się na ideologii o charakterze nacjonalistycznym. Po drugie, przynajmniej od chwili czasu śmierci Szapura I (240 - 270) coraz silniejsze ówczesny układy państwa z zoroastryzmem, kto stał się niemal religią oficjalną, i wobec tego doszło do prześladowania innych wyznań, w charakterze azaliż w życiu nie przybrało ono charakteru systematycznego. Po trzecie wreszcie stopniowo dochodziło do coraz większej centralizacji rządów, która osiągnęła szczyt zbyt panowania Chosrowa I (531 - 579).

Pierwszym okresem potęgi dynastii było panowanie jej drugiego władcy, Szapura I, kto w roku 244 pokonał cesarza Gordiana III, oraz odtąd zmusił do zawarcia korzystnego na obiekt siebie pokoju jego następcę, Filipa Araba. Szczytowym momentem wojen Szapura z Rzymem było zniszczenie całej armii rzymskiej i zdobycie do niewoli cesarza Waleriana ok. r. 260. Po śmierci Szapura I nastąpił tymczasem okres zamętu, po części spowodowany niepokojami religijnymi wynikającymi z ekspansji nie zrazu co powstałego manicheizmu, w charakterze i chrześcijaństwa, które to religie zdawały się stawiać niepewny fundamenty państwa, pierwsza przez radykalizm swej doktryny, druga przez układy z Rzymem. to wtedy Sasanidzi nadali liczne przywileje zoroastryjskiemu klerowi, kto wydawał się silną gwarancją stabilności władzy. układ ciała tym krajem wstrząsały wojny domowe pomiędzy członkami dynastii wspieranymi przez poszczególne odłamy arystokracji. państwo powróciło do siły zbyt długich rządów Szapura II (309 - 379), kto stoczył władza zwycięskich wojen z Rzymem.

Potem nastąpił tymczasem długotrwały kryzys, trwający właściwie do roku 531. Początkowo wynikał mężczyzna z brutalnej walki jaką prowadziła organizm arystokratyczny i duchowieństwo przeciwko monarchii, chcąc zafundować sobie w charakterze najwięcej niezależności kosztem jej władzy. Kolejni władcy ginęli w konsekwencji spisków i zajęci tłumieniem ciągłych rebelii oraz strachem przed nimi nie byli w stanie władać efektywnie. W drugiej połowie V wieku tymczasem głównym problemem stało się niebezpieczeństwo zewnętrzne ze strony wspomnianych wyżej Heftalitów. Peroz I (459 - 484) został przez nich pokonany i zabity, oraz jego syn, Kawad I (488 - 496 i 498 - 531), im zawdzięczał powrót na tron, atoli w zastępstwie musiał wynagradzać jednoletni trybut. Te klęski ustalony się impulsem do przeprowadzenia reform, które rozpoczął Kawad, oraz kontynuował jego następca, Chosrow I (531 - 579). Objęły one podobnie jak wojsko w charakterze i administrację, oraz szczególnie szyk podatkowy, kto stał się w wyższym stopniu racjonalny i sprawiedliwy. to właśnie te reformy pozwoliły Chosrowowi I pobić Heftalitów w przymierzu z Turkami, skutecznie przeciwstawić się tym ostatnim jak zwrócili się oni przeciwko Iranowi oraz transportować zwycięskie wojny z Bizancjum. panowanie Chosrowa I, którego słuszność stała się kawusia na ławę przysłowiowa, posiadającego szerokie intelektualne zainteresowania, było w historii Iranu okresem rozkwitu w każdej sferze, podobnie jak militarnej, w charakterze i gospodarczej oraz kulturalnej.

Jego następca, Hormizd IV (579 - 589), został obalony przez Bahrama Czobina (590 - 591), wodza sławnego ze swoich zwycięstw nad Turkami. tymczasem w tej chwili potomek męski Hormizda, Chosrow II Parwiz (591 - 628), prowadząc ze sobą bizantyjską armię pokonał Bahrama i zabił go. syn syna wielkiego Chosrowa I po zdobyciu władzy oddał się przeważnie swojemu zamiłowaniu do luksusu i zmysłowych uciech. Po śmierci cesarza Maurycjusza, któremu zawdzięczał tron, Chosrow ogłosił się jego mścicielem, i rozpoczął długotrwałą wojnę z Bizancjum. Sasanidzki rządzący zdobył Syrię, Palestynę i Egipt, oraz jego wojska dotarły aż poniżej Konstantynopol. tymczasem od chwili roku 622 poniżej wodzą cesarza Herakliusza wojska bizantyjskie w ślad zbyt rozbijały wyczerpane długoletnią wojną irańskie armie, wykorzystując możliwość transportu morzem, nad którym nieustannie panowała bizantyjska flota, oraz unia z Chazarami. ostatecznie Chosrow był zmuszony sformować armię z niewolników i kucharzy, którą w 627 roku Herakliusz do reszty rozbił poniżej dawną stolicą Asyrii Niniwą. w tej chwili po pewnym czasie Chosrow został obalony i stracony. imperium ogarnęła kampania domowa, po której ostatecznie władcą został ośmioletni syn syna Chosrowa II, Jezdegerd III (632 - 651). kraj był generalnie zdezorganizowany, liczni możnowładcy stali się właściwie na wpół niezależnymi władcami - zaniedbano nawet obwód irygacyjną, w ów sposób iż niektóre pola uprawne ustalony się bagnami. Na w ów sposób wyniszczone państwo uderzyli niedawno zjednoczeni przez Mahometa Arabowie i w tej chwili zadali irańskiej armii władza klęsk, w tym dwójka najważniejsze: poniżej Al-Kadisijją w roku 637 oraz Nihawandem w roku 642. ostatecznie Jezdegerd zginął w roku 651 w Merwie, oraz razem z przedtem "era Perskiej suwerenności w ów sposób samo w charakterze odrębnej kultury dobiegła końca, oraz ślady po ostatnim reprezentancie starożytnej cywilizacji Bliskiego Wschodu zaginęły"[5].